Matbaa Nedir?

 

Ümraniye Matbaa, Davetiye, Kartvizit
Ümraniye Matbaa

Yazı, resim ve şekilleri kâğıt ve benzeri yüzeylere basarak çoğaltan makine sistemi olarak tanımlanan matbaa, ilk olarak Uzakdoğu’da ortaya çıkmıştır. M.S. 593’te Çin’de ağaç oyma tekniği ile kurulan ilk matbaa daha sonra Japonya’da kullanılmaya başlanmıştır. En eski matbaa eseri olan Tianemmen ruloları 868’de yine Çin’de basılmıştır. Çinli Pi Sheng 1040 yılında porselen harfler kullanarak baskı yapmayı denemiştir. Matbaayı kim icat etti sorusuna Çinliler diyerek ilk matbaanın Uzakdoğu’da ortaya çıktığını söyleyebiliriz.

 

Modern matbaacılığa geçiş

 

1450 yılında Almanya’nın Mainz kentinde Johannes Gutenberg ve ortağı Fust metal harflerle basıma geçerek matbaayı geliştirmiştir. Üretim kalitesi 1455 yılında basılan İncil’den de anlaşılan buluş, kaliteli ve ucuz olması nedeni ile kısa sürede başarıya ulaşarak Avrupa’dan tüm dünyaya yayılmıştır. Tipo baskı olarak adlandırılan bu matbaa tekniği günümüz matbaacılık sektörünün temelini oluşturmuştur.

 

Osmanlıda matbaacılık

 

Osmanlı İmparatorluğu’nda ilk matbaa 1493 yılında İspanyol göçmeni David ve Samuel İbn Nahmias kardeşlerin kurduğu matbaadır. İlk kitap 13 Aralık 1493 yılında basılmıştır. Eserin adı Yakup ben Asher’in Arba’ah Turim eseridir. Yazı karakterleri, büyük harfle yazıya başlama gibi yenilikleri matbaacılığa kazandıranlar ise 1530 yılında İstanbul’a yerleşen İtalyan asıllı Sonsino ailesidir.

 

Türklerde matbaacılık

 

Türkiye’de ilk matbaacılık 1729 yılında İbrahim Müteferrika’nın kurduğu matbaa ile başlamıştır. Osmanlı döneminde fazla kullanılmayan matbaa, el yazısı ile kitap yazan hattatların önüne geçememiştir. İlk Türk matbaası Lale devrinde İbrahim Müteferrika tarafından kurulmuş olup, 17 eser basılmıştır. Bunlardan 11’i tarih, 3’ü dil, diğer 3’ü de coğrafya, mıknatıs ve askerlikle ilgilidir. Türklerde matbaayı kim icat etti denildiğinde İbrahim Müteferrika olarak bilinmektedir. Osmanlı imparatorluğunda matbaaya açılma sürecinin gecikme nedeni dini nedenler olarak gösterilmektedir.

 

Çinlilerin ilk matbaayı kullanmaya başladığı dönemde Türklerle komşu olmaları nedeni ile Türklerin de matbaayı kullanmaya başladığı Tübitak 1993 tarihli 309 sayılı bilim ve teknik dergisinde açıklanmıştır. Açıklamalara göre M.S. 8. yüzyılda matbaayı bildikleri ve baskı tekniklerini kullandıkları, basım işinin bulunmasının Çinliler ve Türklere ait olduğu Berlin-Brandenburg Bilimler Akademisince tarafından yapılan araştırmalarla sabittir.

 

Doğu Türkistan’da yaşamış Türkleri yakından inceleyen Berlin-Brandenburg Bilimler Akademisi, Turfan yöresinde kazı çalışmaları yapmış ve elde edilen ipuçları ile basım işinin ilk kez Mainzli Alman Johannes Gutenberg tarafından bulunmadığı aksine, M.S. 8. yüzyılda Doğu Türkistan’da bulunduğu yönünde bulgulara ulaşmıştır. Bu durumda matbaayı kim icat etti sorusuna Türkler diye cevap vermek aslında tarih için çok doğru bir cevap olacaktır.

 

Matbaacılıkta kullanılan baskı yöntemleri

– Ofset baskı

– Tipo baskı ( artık kullanılmamaktadır )

– Tifdruk ve flesko baskı ( fotopolimer yüzey baskısı )

– Serigrafi baskı ( kâğıt, seramik, tekstil yüzeyleri )

– Anagram baskı

– Hologram baskı

– Tampon baskı